Nghệ thuật tranh kiếng Nam Bộ, cung đình Huế

Ngày 1/5, triển lãm Nam Sử Họa Kiếng khai mạc tại TP HCM. Hoạt động kỷ niệm 10 năm ra đời Sài Gòn Vi Vu – dự án nghiên cứu, lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Tranh kiếng xuất hiện ở Việt Nam từ thế kỷ 19, do những di dân người Hoa truyền bá, xuất hiện trong cung đình Huế từ thời vua Minh Mạng. Đầu thế kỷ 20, dòng tranh này có mặt tại nhiều vùng miền cả nước. Trong hơn một thế kỷ phát triển loại hình nghệ thuật này đã hình thành nhiều dòng tranh nổi tiếng với phong cách và đặc điểm riêng biệt như Chợ Lớn (Sài Gòn), Lái Thiêu (Bình Dương), Khmer.

Ngày 1/5, triển lãm Nam Sử Họa Kiếng khai mạc tại TP HCM. Hoạt động kỷ niệm 10 năm ra đời Sài Gòn Vi Vu – dự án nghiên cứu, lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa.

- Quảng cáo -

Tranh kiếng xuất hiện ở Việt Nam từ thế kỷ 19, do những di dân người Hoa truyền bá, xuất hiện trong cung đình Huế từ thời vua Minh Mạng. Đầu thế kỷ 20, dòng tranh này có mặt tại nhiều vùng miền cả nước. Trong hơn một thế kỷ phát triển loại hình nghệ thuật này đã hình thành nhiều dòng tranh nổi tiếng với phong cách và đặc điểm riêng biệt như Chợ Lớn (Sài Gòn), Lái Thiêu (Bình Dương), Khmer.

Tranh kiếng được chia thành nhiều thể loại như thờ cúng, trang trí, cung đình, ứng dụng. Trong ảnh khán giả theo dõi nhóm 10 tác phẩm về chủ đề thờ cúng của Nam Bộ.

Các đề tài thường về Phật, tiên thánh, tổ tiên được thể hiện bằng kỹ thuật vẽ ngược trên kính với màu sắc rực rỡ, bố cục trang nghiêm. Loại hình này phản ánh sự gắn bó giữa nghệ thuật và niềm tin trong văn hóa Nam Bộ truyền thống.

Tranh kiếng được chia thành nhiều thể loại như thờ cúng, trang trí, cung đình, ứng dụng. Trong ảnh khán giả theo dõi nhóm 10 tác phẩm về chủ đề thờ cúng của Nam Bộ.

Các đề tài thường về Phật, tiên thánh, tổ tiên được thể hiện bằng kỹ thuật vẽ ngược trên kính với màu sắc rực rỡ, bố cục trang nghiêm. Loại hình này phản ánh sự gắn bó giữa nghệ thuật và niềm tin trong văn hóa Nam Bộ truyền thống.

Nghệ thuật tranh kiếng Nam Bộ, cung đình Huế

Bức tranh thờ Bà Chú Tiên thuộc dòng tranh Gò Công, chế tác khoảng 1900 là tác phẩm xưa nhất tại triển lãm. Còn lại là hai bức Cửu Thiên Huyền Nữ và Quan Công, vẽ trong thập niên 1950 – 1960.

Bức 24 Vị Chư Thiên có chiều dài gần 2,5 m thuộc dòng tranh Chợ Lớn, thập niên 1960.

Bộ tranh thờ khắc họa hệ thống 24 vị thần hộ pháp trong Phật giáo, có chức năng bảo vệ chính pháp, trấn giữ phương vị và chi phối các lĩnh vực tự nhiên, xã hội. Trong tín ngưỡng Nam Bộ, thường được sử dụng ở các đàn tràng cầu an, cúng sao giải hạn.

Bức 24 Vị Chư Thiên có chiều dài gần 2,5 m thuộc dòng tranh Chợ Lớn, thập niên 1960.

Bộ tranh thờ khắc họa hệ thống 24 vị thần hộ pháp trong Phật giáo, có chức năng bảo vệ chính pháp, trấn giữ phương vị và chi phối các lĩnh vực tự nhiên, xã hội. Trong tín ngưỡng Nam Bộ, thường được sử dụng ở các đàn tràng cầu an, cúng sao giải hạn.

Hai tác phẩm Ông (ảnh trước) và Tứ Thời Hoa Điểu, chế tác 1950 – 1960 thuộc thể loại tranh trang trí.

Bức Ông của nghệ nhân Trần Văn Đẩu có xuất xứ Mỹ Tho, gồm bốn tấm kết hợp đề tài truyền thống với màu sắc tươi sáng và bố cục ảnh hưởng phương Tây, phù hợp không gian nhà phố.

Ảnh sau là Tứ thời hoa điểu gồm bốn bức tượng trưng cho các mùa, thể hiện vòng tuần hoàn thiên nhiên qua hình ảnh hoa và chim. Ngoài giá trị trang trí, tranh còn mang ý nghĩa cầu phúc, tài lộc, thường treo trong gia đình.

Hai tác phẩm Ông (ảnh trước) và Tứ Thời Hoa Điểu, chế tác 1950 – 1960 thuộc thể loại tranh trang trí.

Bức Ông của nghệ nhân Trần Văn Đẩu có xuất xứ Mỹ Tho, gồm bốn tấm kết hợp đề tài truyền thống với màu sắc tươi sáng và bố cục ảnh hưởng phương Tây, phù hợp không gian nhà phố.

Ảnh sau là Tứ thời hoa điểu gồm bốn bức tượng trưng cho các mùa, thể hiện vòng tuần hoàn thiên nhiên qua hình ảnh hoa và chim. Ngoài giá trị trang trí, tranh còn mang ý nghĩa cầu phúc, tài lộc, thường treo trong gia đình.

Tranh Quần Kê Đồ, vẽ tại Chợ Lớn năm 1990.

Hình ảnh đàn gà sum vầy bên hoa cỏ không chỉ thể hiện sự sung túc mà còn biểu trưng cho gia đình hòa thuận, con cháu đông đúc. Tác phẩm mang ý nghĩa may mắn, được sử dụng như lời chúc tụng trong các dịp lễ, tân gia, năm mới.

Tranh Quần Kê Đồ, vẽ tại Chợ Lớn năm 1990.

Hình ảnh đàn gà sum vầy bên hoa cỏ không chỉ thể hiện sự sung túc mà còn biểu trưng cho gia đình hòa thuận, con cháu đông đúc. Tác phẩm mang ý nghĩa may mắn, được sử dụng như lời chúc tụng trong các dịp lễ, tân gia, năm mới.

Bức Tam Thanh thuộc dòng tranh kiếng Chợ Lớn, năm 1950.

Tác phẩm thể hiện hệ thống thần linh Đạo giáo theo bố cục phân tầng. Cao nhất là Tam Thanh (Nguyên Thủy, Linh Bảo, Đạo Đức Thiên Tôn), giữa là Ngọc Hoàng cùng các Quan Âm, Quan Thánh Đế Quân, thần quan, hộ pháp. Tầng dưới cùng phản ánh tín ngưỡng phổ biến là cầu tự và công danh.

Bức Tam Thanh thuộc dòng tranh kiếng Chợ Lớn, năm 1950.

Tác phẩm thể hiện hệ thống thần linh Đạo giáo theo bố cục phân tầng. Cao nhất là Tam Thanh (Nguyên Thủy, Linh Bảo, Đạo Đức Thiên Tôn), giữa là Ngọc Hoàng cùng các Quan Âm, Quan Thánh Đế Quân, thần quan, hộ pháp. Tầng dưới cùng phản ánh tín ngưỡng phổ biến là cầu tự và công danh.

Một phòng khác trưng bày sáu tranh gương cung đình Huế, do anh Trần Xuân Duy cùng cha là nghệ nhân Trần Văn Nhanh phỏng dựng lại. Gia đình có truyền thống làm tranh kiếng ở Chợ Lớn, anh mong muốn khôi phục lại loại hình nghệ thuật đang dần mai một.

Theo anh Duy, kỳ công nhất là bức Tam Phong Sáp Vân (ảnh sau). Do không còn bản gốc nên thợ phải nghiên cứu trên mộc bản và tranh cùng thể loại ở lăng tẩm, cung điện và Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế. “Khó nhất là vẽ các đường nét vì độ chi tiết trong tranh rất cao”, anh Duy nói.

Một phòng khác trưng bày sáu tranh gương cung đình Huế, do anh Trần Xuân Duy cùng cha là nghệ nhân Trần Văn Nhanh phỏng dựng lại. Gia đình có truyền thống làm tranh kiếng ở Chợ Lớn, anh mong muốn khôi phục lại loại hình nghệ thuật đang dần mai một.

Theo anh Duy, kỳ công nhất là bức Tam Phong Sáp Vân (ảnh sau). Do không còn bản gốc nên thợ phải nghiên cứu trên mộc bản và tranh cùng thể loại ở lăng tẩm, cung điện và Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế. “Khó nhất là vẽ các đường nét vì độ chi tiết trong tranh rất cao”, anh Duy nói.

Bức Sơn Tủng Tùng Đình dựa trên nguyên bản hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế thuộc tập thơ Cơ Hạ viên. Hình ảnh đình nhỏ ẩn giữa núi và rừng tùng không gian thanh tĩnh, nơi thưởng hoa và suy tưởng.

Tác phẩm Khúc Chiểu Hà Huyên tái hiện ao nơi hoa sen nở rộ và lan tỏa sức sống, gợi nên một không gian vừa sinh động vừa thanh nhã.

Ngoài hiện vật xưa, triển lãm còn trưng bày khoảng 10 tranh kiếng của nghệ nhân Trần Văn Nhanh và các tác giả. Trong ảnh là bộ Tố Nữ (ảnh trước) và Cô Chín của Trần Văn Nhanh.

Những hộp màu trong bộ dụng cụ là các vật liệu phổ biến mà người vẽ ở Nam Bộ sử dụng vào khoảng cuối thập niên 1970. Trong giai đoạn này, việc học thường bắt đầu từ chân dung, thực hành trên giấy trước khi chuyển sang kiếng.

Triển lãm diễn ra đến ngày 31/5, mở cửa từ 9h đến 20h mỗi ngày, giá vé 50.000 một người.

Những hộp màu trong bộ dụng cụ là các vật liệu phổ biến mà người vẽ ở Nam Bộ sử dụng vào khoảng cuối thập niên 1970. Trong giai đoạn này, việc học thường bắt đầu từ chân dung, thực hành trên giấy trước khi chuyển sang kiếng.

Triển lãm diễn ra đến ngày 31/5, mở cửa từ 9h đến 20h mỗi ngày, giá vé 50.000 một người.