Những ngôi nhà từng là căn cứ cách mạng ở Hải Phòng

Gác 2 nhà số 1/42 Mê Linh thuộc phường An Biên, quận Lê Chân, được xây dựng từ thời Pháp. Đây là cơ quan bí mật của Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội Hải Phòng năm 1927-1929, cơ quan bí mật của Đông Dương Cộng sản Đảng Tỉnh ủy Hải Phòng thời kỳ 1929-1930.

Một thời, ông Nguyễn Đức Cảnh (1908-1932), nguyên sáng lập viên Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Bí thư xứ ủy Bắc Kỳ, đã ở đây. Sau khi dự lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức ở Quảng Châu vào tháng 9/1927, ông Nguyễn Đức Cảnh về nước hoạt động và được Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách Mạng đồng chí hội chỉ định là Bí thư Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội Hải Phòng.

- Quảng cáo -

Đầu năm 1928, ông mở lớp huấn luyện, viết báo giác ngộ quần chúng cách mạng, đấu tranh chống áp bức bóc lột của thực dân Pháp. Lúc ấy cơ sở của Hội là số 1 ngõ 42, phố Mê Linh. Năm 1989, địa chỉ này được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Gác 2 nhà số 1/42 Mê Linh thuộc phường An Biên, quận Lê Chân, được xây dựng từ thời Pháp. Đây là cơ quan bí mật của Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội Hải Phòng năm 1927-1929, cơ quan bí mật của Đông Dương Cộng sản Đảng Tỉnh ủy Hải Phòng thời kỳ 1929-1930.

Một thời, ông Nguyễn Đức Cảnh (1908-1932), nguyên sáng lập viên Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Bí thư xứ ủy Bắc Kỳ, đã ở đây. Sau khi dự lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức ở Quảng Châu vào tháng 9/1927, ông Nguyễn Đức Cảnh về nước hoạt động và được Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách Mạng đồng chí hội chỉ định là Bí thư Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội Hải Phòng.

Đầu năm 1928, ông mở lớp huấn luyện, viết báo giác ngộ quần chúng cách mạng, đấu tranh chống áp bức bóc lột của thực dân Pháp. Lúc ấy cơ sở của Hội là số 1 ngõ 42, phố Mê Linh. Năm 1989, địa chỉ này được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Tại ngôi nhà số 1 ngõ 42 phố Mê Linh, một số di vật ông Nguyễn Đức Cảnh từng dùng như bàn làm việc, tủ, giường gỗ đã được phục chế. Ngôi nhà hiện được Bảo tàng TP Hải Phòng quản lý.

Nhà số 14 ngõ Gạo (nay là ngõ 61 phố Lý Thường Kiệt) từng là trạm giao thông liên lạc quốc tế bí mật của cán bộ cách mạng những năm 1920. Mùa thu năm 1927, ông Nguyễn Lương Bằng (bí danh Sao Đỏ) bí mật đem một số cuốn Đường kách mệnh do Nguyễn Ái Quốc viết ở Quảng Châu, qua đường biển bằng tàu Song bô về Hải Phòng.

Lúc đó, ông Bằng để số sách này tại nhà 14 ngõ Gạo, sau đó phân phát đi các nơi cho cán bộ cách mạng. Nó góp phần rất lớn vào quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3/2/1930. Ngôi nhà công nhận là Di tích lịch sử năm 1986 nhưng hiện thuộc sở hữu tư nhân.

Nhà số 14 ngõ Gạo (nay là ngõ 61 phố Lý Thường Kiệt) từng là trạm giao thông liên lạc quốc tế bí mật của cán bộ cách mạng những năm 1920. Mùa thu năm 1927, ông Nguyễn Lương Bằng (bí danh Sao Đỏ) bí mật đem một số cuốn Đường kách mệnh do Nguyễn Ái Quốc viết ở Quảng Châu, qua đường biển bằng tàu Song bô về Hải Phòng.

Lúc đó, ông Bằng để số sách này tại nhà 14 ngõ Gạo, sau đó phân phát đi các nơi cho cán bộ cách mạng. Nó góp phần rất lớn vào quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3/2/1930. Ngôi nhà công nhận là Di tích lịch sử năm 1986 nhưng hiện thuộc sở hữu tư nhân.

Nhà cụ Đặng Thị Sáu ở số 2 phường Dư Hàng Kênh là cơ quan bí mật của Thành ủy Hải Phòng thời kỳ 1936-1939. Cụ Sáu là bà mẹ Việt Nam anh hùng khi có 4 người con thì 3 người là liệt sĩ, một người là thương binh đặc biệt.

Tại đây, cán bộ Đảng trực tiếp chỉ đạo phong trào đấu tranh của công nhân, thợ thuyền các xưởng thợ, công sở. Tháng 9/1936, ông Nguyễn Văn Linh (cố Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam) từ Côn Đảo trở về, được Đảng giao nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo phong trào cách mạng ở Hải Phòng. Ông Nguyễn Văn Linh và ông Nguyễn Công Hòa (nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng thời kỳ 1936-1939 và Bí thư đầu tiên của Liên Tỉnh ủy Quảng Hồng) đã chọn nhà số 2 phường Dư Hàng Kênh làm địa điểm chỉ đạo phong trào cách mạng.

Ngôi nhà này được xếp hạng di tích quốc gia năm 1998, được bảo tồn tương đối nguyên vẹn.

Nhà cụ Đặng Thị Sáu ở số 2 phường Dư Hàng Kênh là cơ quan bí mật của Thành ủy Hải Phòng thời kỳ 1936-1939. Cụ Sáu là bà mẹ Việt Nam anh hùng khi có 4 người con thì 3 người là liệt sĩ, một người là thương binh đặc biệt.

Tại đây, cán bộ Đảng trực tiếp chỉ đạo phong trào đấu tranh của công nhân, thợ thuyền các xưởng thợ, công sở. Tháng 9/1936, ông Nguyễn Văn Linh (cố Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam) từ Côn Đảo trở về, được Đảng giao nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo phong trào cách mạng ở Hải Phòng. Ông Nguyễn Văn Linh và ông Nguyễn Công Hòa (nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng thời kỳ 1936-1939 và Bí thư đầu tiên của Liên Tỉnh ủy Quảng Hồng) đã chọn nhà số 2 phường Dư Hàng Kênh làm địa điểm chỉ đạo phong trào cách mạng.

Ngôi nhà này được xếp hạng di tích quốc gia năm 1998, được bảo tồn tương đối nguyên vẹn.

Nhà số 26 ngõ 186 Hai Bà Trưng (xưa là ngõ Tam Thuật) là cơ sở cách mạng, nơi các ông Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Lương Bằng, Ngô Gia Tự nhiều lần cư trú. Ngôi nhà được xây từ thời Pháp, hiện vẫn giữ được nét kiến trúc cũ và đang thuộc sở hữu tư nhân.

Nhà số 10 đường Cát Dài (nay là đường Hai Bà Trưng) là nơi cơ quan Mặt trận Việt Minh họp bàn kế hoạch giành chính quyền ở Hải Phòng, tháng 8/1945.

Hưởng ứng lệnh tổng khởi nghĩa toàn quốc (13-15/8/1945), phong trào cách mạng ở Hải Phòng – Kiến An dâng cao mạnh mẽ. Từ giữa tháng 8, các huyện ngoại thành lần lượt giành chính quyền.

Ngày 21/8/1945, Xứ ủy Bắc Kỳ cử ông Vũ Quốc Uy về Hải Phòng trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa. Sáng cùng ngày, tại trụ sở Thành bộ Việt Minh số 14 Cát Dài, lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên. Đại diện Ủy ban Khởi nghĩa gặp thị trưởng thành phố và được ông hoàn toàn ủng hộ Việt Minh.

Ngày 23/8/1945, tại quảng trường Nhà hát lớn Hải Phòng, trước sự chứng kiến của đông đảo nhân dân, ông Vũ Quốc Uy thay mặt Ủy ban khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai của phát-xít Nhật, thành lập Ủy ban Hành chính cách mạng lâm thời. Chính quyền cách mạng chính thức về tay nhân dân Hải Phòng – Kiến An.

Nhà số 10 đường Cát Dài (nay là đường Hai Bà Trưng) là nơi cơ quan Mặt trận Việt Minh họp bàn kế hoạch giành chính quyền ở Hải Phòng, tháng 8/1945.

Hưởng ứng lệnh tổng khởi nghĩa toàn quốc (13-15/8/1945), phong trào cách mạng ở Hải Phòng – Kiến An dâng cao mạnh mẽ. Từ giữa tháng 8, các huyện ngoại thành lần lượt giành chính quyền.

Ngày 21/8/1945, Xứ ủy Bắc Kỳ cử ông Vũ Quốc Uy về Hải Phòng trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa. Sáng cùng ngày, tại trụ sở Thành bộ Việt Minh số 14 Cát Dài, lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên. Đại diện Ủy ban Khởi nghĩa gặp thị trưởng thành phố và được ông hoàn toàn ủng hộ Việt Minh.

Ngày 23/8/1945, tại quảng trường Nhà hát lớn Hải Phòng, trước sự chứng kiến của đông đảo nhân dân, ông Vũ Quốc Uy thay mặt Ủy ban khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai của phát-xít Nhật, thành lập Ủy ban Hành chính cách mạng lâm thời. Chính quyền cách mạng chính thức về tay nhân dân Hải Phòng – Kiến An.

Gác 2 nhà số 174 Lê Lợi vốn là cơ quan giao thông quốc tế của Đảng thời kỳ 1930-1931 nằm trong hệ thống trụ sở, trạm giao thông nhận và chuyển giao tài liệu, sách báo cách mạng của Quốc tế Cộng sản từ nước ngoài về Việt Nam qua cảng Hải Phòng. Tháng 4/1930, Tổng Bí thư Trần Phú khi về Hải Phòng khảo sát cho việc soạn thảo cương lĩnh chính trị đã nghỉ ở đây.

Nhà số 168 Lê Lợi là cơ sở liên lạc, hoạt động của các nhà cách mạng những năm 1930. Sau khi tham gia hội nghị thành lập Đảng tại Hương Cảng (Trung Quốc), trở về nước, ông Nguyễn Đức Cảnh về Hải Phòng chuẩn bị thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Gác 2/166A (nay là 168 Lê Lợi) đã diễn ra nhiều cuộc hội họp, tuyên truyền của những thanh niên cộng sản chuẩn bị cho việc thành lập tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng.

Căn nhà mặt phố này thông sang con đường lắt léo nên được lựa chọn đặt cơ quan bí mật của Xứ ủy Bắc Kỳ – địa điểm thuận lợi, giữ được bí mật mà lại có thể rút lui an toàn. Các ông Trần Văn Lan (Ủy viên Trung ương Đảng, phụ trách khu vực Bắc Kỳ), Trịnh Đình Cửu (Ủy viên Xứ ủy, phụ trách tuyên huấn), Lê Duẩn (Ủy viên Ban Tuyên huấn, sau này là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam), Lưu Thị Đỉnh; Triệu Thị Định,… từng sống và làm việc tại đây.

Cũng từ đây, đường dây liên lạc của Xứ ủy đã bí mật lan tỏa tới các xí nghiệp, trường học, khu phố. Sách báo, tài liệu của Đảng được nhanh chóng chuyển qua cơ quan tuyên truyền, sớm tới tay cán bộ đảng viên và quần chúng trong cả nước.

Ngày nay, tại nhà số 168 phố Lê Lợi vẫn còn đặt một tấm bia ghi nhớ. Năm 2025, UBND TP Hải Phòng công nhận nhà số 168 là Di tích lịch sử cách mạng cấp thành phố.

Nhà số 168 Lê Lợi là cơ sở liên lạc, hoạt động của các nhà cách mạng những năm 1930. Sau khi tham gia hội nghị thành lập Đảng tại Hương Cảng (Trung Quốc), trở về nước, ông Nguyễn Đức Cảnh về Hải Phòng chuẩn bị thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Gác 2/166A (nay là 168 Lê Lợi) đã diễn ra nhiều cuộc hội họp, tuyên truyền của những thanh niên cộng sản chuẩn bị cho việc thành lập tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng.

Căn nhà mặt phố này thông sang con đường lắt léo nên được lựa chọn đặt cơ quan bí mật của Xứ ủy Bắc Kỳ – địa điểm thuận lợi, giữ được bí mật mà lại có thể rút lui an toàn. Các ông Trần Văn Lan (Ủy viên Trung ương Đảng, phụ trách khu vực Bắc Kỳ), Trịnh Đình Cửu (Ủy viên Xứ ủy, phụ trách tuyên huấn), Lê Duẩn (Ủy viên Ban Tuyên huấn, sau này là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam), Lưu Thị Đỉnh; Triệu Thị Định,… từng sống và làm việc tại đây.

Cũng từ đây, đường dây liên lạc của Xứ ủy đã bí mật lan tỏa tới các xí nghiệp, trường học, khu phố. Sách báo, tài liệu của Đảng được nhanh chóng chuyển qua cơ quan tuyên truyền, sớm tới tay cán bộ đảng viên và quần chúng trong cả nước.

Ngày nay, tại nhà số 168 phố Lê Lợi vẫn còn đặt một tấm bia ghi nhớ. Năm 2025, UBND TP Hải Phòng công nhận nhà số 168 là Di tích lịch sử cách mạng cấp thành phố.